รายวิชภาษาไทยชั้น ม.6

เรื่อง เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

~~ ความเป็นมา ~~

ขุนช้างขุนแผนเป็นเรื่องจริงที่เกิดขึ้นในสมัยอยุธยา ในพงศาวดารคำให้การชาวกรุงเก่าได้ กล่าวถึงเรื่องราวที่เกี่ยวกับเรื่องขุนช้างขุนแผนไว้ และจากข้อมูลพงศาวดารนี้เอง ทำให้ทราบว่า ขุนแผนรับราชการอยู่ในสมัยสมเด็จพระพันวษา คือ สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ ซึ่งครองราชย์ ระหว่าง จ.ศ. ๘๕๓ – จ.ศ. ๘๙๑ (พ.ศ. ๒๐๓๔ – พ.ศ. ๒๐๗๒)

เนื้อความในพงศาวดารคำให้การชาวกรุงเก่ามีเพียงว่า “…พระเจ้าศรีสัตนาคนหุตแห่งล้านช้าง ทรงปรารถนาจะเป็นไมตรีกับกรุงศรีอยุธยา จึงได้ทรงส่งพระราชธิดามาถวายแด่สมเด็จ- พระพันวษา ฝ่ายเจ้าเชียงใหมได้ทรงทราบข่าวจึงส่งกองทัพมาดักชิงพระราชธิดาไปในระหว่างทาง สมเด็จพระพันวษาทรงทราบก็กริ้ว จะเสด็จยกทัพไปปราบ พระหมื่นศรีมหาดเล็ก ได้กราบบังคมทลู ว่าไม่ควรยกทัพหลวงไปควรให้ขุนแผนซึ่งเป็นทหารมีฝีมือเป็นทัพหน้าไปปราบก็เพียงพอแล้ว แต่ในขณะนี้ขนุแผนยังติดคุกอยู่สมเด็จพระพันวษาจึงโปรดให้พ้นโทษเป็นแม่ทพัยกไปตีเชียงใหม่ ขนุแผนกระทำ การได้สำเร็จ นำพระราชธิดา กลับคืนมาถวายได้ สมเด็จพระพันวษาจึงพระราชทาน รางวัลมากมาย ภายหลังขุนแผนได้ถวายดาบฟ้าฟื้น สมเด็จพระพันวษาก็ทรงรับไว้เป็นพระแสง ทรงสำาหรับพระองค์”

เมื่อเทียบเรื่องขุนช้างขุนแผนที่เป็นบทเสภาฉบับปัจจุบันน้ีกับเน้ือความในพงศาวดารคำให้การชาวกรุงเก่าแล้วก็จะเห็นว่าแตกต่างกันแต่ก็มีเค้ามูลเรื่องเดิมอยู่ ความแตกต่างและคลาดเคลื่อนนี้นับว่าเป็นเรื่องธรรมดา เพราะเรื่องนี้เล่าเป็นนิทานสืบต่อกันมานาน ในภายหลังเมื่อได้มีการนำมาแต่งเป็นบทขับเสภา ผู้แต่งก็คงได้แต่งเติมเน้ือเรื่องให้สนุกสนานและยาวขึ้น

เรื่องขุนช้างขุนแผนเกิดภายหลังที่มีเสภา สันนิษฐานว่าแต่เดิมเสภาคงขับเป็นนิทาน เฉลิมพระเกียรติพระเป็นเจ้าหรืออาจจะเฉลิมพระเกียรติทางพระเจ้าแผ่นดิน การนำเรื่องขุนช้าง ขุนแผนมาขับเสภานั้นคงจะมีขึ้นราวๆ รัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งเป็นเวลาหลังจาก เรื่องเกิดขึ้นเป็น ๑๐๐ ปี เดิมเป็นนิทานเล่ากันมาก่อน จนมีการขับเป็นทำนองลำนำประกอบ การเล่านิทาน คือ เล่าเรื่องแบบเล่านิทานธรรมดา พอถึงตอนสังวาส ตัดพ้อ ชมโฉม ชมดง จึงขับเสภา โดยแต่งเป็นกลอนสดๆ ขับโดยไม่มีปี่พาทย์ประกอบ ต่อมาจึงมีผู้ใช้กรับประกอบ ทำนองขับ ภายหลังได้มีผู้แต่งบทขับเสภาขึ้นในกรณีที่มีผู้ขับบางคนเสียงดีแต่ไม่ชำนาญ การแตง่ กลอน และได้การแต่งเป็นกลอนนิทานทั้งตอนในเวลาต่อมาในสมัยรัตรโกสินทร์ ตอนต้นมีคนขับเสภาครั้งกรุงเก่าเหลือมาบ้าง แต่ก็จำบทหรือได้บทมาเพียงไม่ก่ีตอน

 ~~ ประวัติผู้แต่ง ~~

วรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผนมีกวีแต่งกันหลายคน ในปลายสมัยอยุธยาและในสมัย รัตนโกสินทร์ตอนต้น ตอนที่ไพเราะส่วนมากแต่งในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รชั กาลท่ี ๒) การแต่งเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนไม่นิยมบอกนามผู้แต่งเพียงงการสันนิษฐานผู้แต่ง โดยพิจารณาจากสำนวนการแต่งเท่าน้ัน เสภาขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา จึงไม่ทราบนามผู้แต่งท่ีแน่ชัด